alikwoty

alikwoty [łac. aliquot = wielokrotność], {tony harmoniczne, zawarte w dźwięku tony składowe, których częstotliwości są do siebie w stosunkach kolejnych liczb całkowitych jak 1:2:3:4:5:6 itd.: Drgania alikwot są wielokrotnościami częstotliwości drgań pierwszego tonu harmonicznego, który decyduje o wysokości dźwięku.} Zjawisko akustyczne a. zaobserwował filozof i fizyk fr. Rene Descartes (Kartezjusz); równocześnie z nim wykazał je Marin Mer-senne (1636), a wyjaśnił matematyk i akustyk J. Sauveur (1701); na podstawie a. oparł J. Ph. Rameau swój system harmoniczny, czyli budowę akordów (1722). Długi czas sądzono, że a. wchodzące w skład dźwięku są tylko subiektywnym wrażeniem słuchu; dopiero badania akustyczne nad analizą dźwięków wykazały, że alikwoty istnieją obiektywnie; wykazano to za pomocą przyrządów zw. rezonatorami. O istnieniu alikwot przekonuje następujące proste doświadczenie: na strunach fortepianu umieszcza się siodełka papierowe; jeśli po naciśnięciu pedału uderzy się w dowolny klawisz w basie, wówczas spadną siodełka z tych strun, których strój odpowiada wysokości alikwot zawartych w uderzonym dźwięku basowym, ponieważ wskutek – rezonansu, czyli współbrzmienia, drgają struny tak, jakby je trąciły młoteczki klawiszów; siodełka z innych strun nie spadną. Jeszcze inne, prostsze doświadczenie pozwala na wydobycie alikwoty: należy prawą ręką wtłoczyć klawisze fortepianu odpowiadające np. tonom c1 — e1 — g1 — b1 — d2, ale tak lekko i delikatnie, by młoteczki nie dotykały strun, a następnie mocno uderzyć lewą ręką oktawę C — c, wtedy zadźwięczą bardzo wyraźnie dźwięki klawiszów przyciśniętych prawą ręką; będą to więc alikwoty 4, 5, 6, 7 i 9. Od ilości alikwoty zależy barwa dźwięku; niskie alikwoty nadają dźwiękowi pełnię i miękkość brzmienia; im wyższe a. występują w dźwięku, tym ostrzejszy i bardziej przenikliwy staje się dźwięk; jeśli natomiast brak dźwiękowi alikwoty to głos jego jest głuchy; na zjawisku alikwoty polegają ->flażolety na strunach instrumentów smyczkowych i harfy. Zob. też: formanty, barwa dźwięku.