altówka

altówka czyli wiola, instrument muzyczny smyczkowy, zbudowany tak jak skrzypce, z tą tylko różnicą, że jest od skrzypiec nieco większy; reprezentuje on rejestr altowy i zajął miejsce dawnych violi da braccio (-wiola), czyli wioli trzymanych ramieniem; związek altówką z dawną violą da braccio przebija się w niem. nazwie „Bratsche“;J dawniej używano altówki tylko do akompaniamentu, zwłaszcza w tańcach; na to podrzędne stanowisko altówka wskazuje ros. nazwa „wtórówka“. Później dopiero stała się altówka instrumentem solowym oraz zajęła ważne miejsce w kwartecie smyczkowym. — Altówka opatrzona jest czterema strunami c-g-d1-a1; głos altówki notuje się w kluczu altowym C, wyższe pozycje idące poza a w kluczu wiolinowym. Altówka ma charakterystyczną ciemną barwę dźwięku, jej zamglony ton pochodzi stąd, że rozmiary pudła są za małe w stosunku do niskich dźwięków.

Klasyczną szkołę gry na altówkę napisał Antonio Bartolommeo Bruni (1751—1821), uczeń G. Paganiniego; uzupełnieniem jej są fragmenty solowych partii z symfonii i oper wyd. przez H. Dessauera. Altówka była ulubionym instrumentem Mozarta, który pisał kwartety z dwoma altówkami a także Symfonie concertante na skrzypce i altówkę (1780); dla uzyskania jasnego brzmienia wprowadził tu Mozart – scordaturę altówka o pół tonu w górę. Na zamówienie Paganiniego napisał Berlioz solo altówkowe w symfonii Harold w Italii. Ciemną barwę wyzyskał R. Wagner zwłaszcza w uwerturze do Tannhausera. R. Schumann w muzyce do poematu Manfred i w solowych kompozycjach: Marchenbilder (op. 113) oraz J. Brahms w Reąuiem i w Serenadzie A-dur, w której zamiast skrzypiec instrumentem prowadzącym melodię jest altówka. Z nowszych kompozytorów sonaty na a. napisali: P. Hindemith, sam znakomity altowiolista, D. Milhaud, A. Honegger, a koncerty: P. Hindemith i B. Bartok.